Lęk przed nieznanym…

8 stycznia 2018

Rok 1982

„Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny” w reżyserii Janusza Majewskiego z 1982 roku

Dokładnie 14 marca 1983 roku swoją premierę miał film fabularny, historyczny, kostiumowy, „Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny” w reżyserii Janusza Majewskiego.

Jego akcja – zgodnie z zarysem fabuły – „rozpoczyna się po śmierci królowej. Od 25 maja do 24 czerwca 1551 roku kondukt pogrzebowy przemieszcza się z Krakowa do Wilna, gdzie zgodnie z jej ostatnią wolą pochowana będzie Radziwiłłówna”.

„Zygmunt August wraz z towarzyszącym mu orszakiem podąża za karawanem, a w czasie tej podróży wspomina chwile, które spędził z Barbarą”. Treścią filmu jest więc tak naprawdę retrospekcja, przypomnienie przeszłości.

W większości scen wspomnieniowych wykorzystano fragmenty serialu telewizyjnego „Królowa Bona” zrealizowanego przez Janusza Majewskiego dwa lata wcześniej.

Król poślubia Elżbietę Habsburżankę. Wieczorem w jego sypialni Elżbieta dostaje konwulsji i traci przytomność. Za radą matki, królowej Bony, czujący wstręt do żony Zygmunt udaje się w podroż na Litwę. Tam poznaje Barbarę Radziwiłłównę”. Rozpoczyna się burzliwy romans… i związek.

„Tymczasem na burzliwym posiedzeniu sejmu senatorowie domagają się, by król wyrzekł się nieformalnie zawartego małżeństwa. On jednak przerywa obrady mówiąc, że przysięgi złożonej przed Bogiem nie złamie. Zygmunt wprowadza Barbarę na Wawel i doprowadza do jej koronacji. W czasie ceremonii królowa słabnie. Szybko okazuje się, że jest bardzo chora. Na łożu śmierci prosi męża, by pochował ją w Wilnie” .

Temat niepełnosprawności – w przypadku tego filmu – wiąże się z lękiem przed tym, co nieznane i niespodziewane. Pisał o tym szerzej Wojciech Otto tak: „Jednym z głównych wątków drugoplanowych jest małżeństwo młodego Jagiellończyka z księżniczką austriacką Elżbietą Habsburżanką, cierpiącą na epilepsję i zaburzenia emocjonalne. W czasie nocy poślubnej panna młoda dostaje silnego ataku padaczki. Po tym traumatycznym zdarzeniu Zygmunt August – przypomina Otto – unika swojej nowo zaślubionej małżonki, a matce – królowej Bonie – zwierza się, że odczuwa wobec Elżbiety wstręt i odrazę fizyczną. (…) Dzieje rodu Jagiellończyków – jak czytamy dalej – nie dokumentują wprost utrzymujących się w społeczeństwie tentacji izolujących wobec osób niepełnosprawnych, sprawa dotyczyła przecież relacji osobistych na dworze królewskim. Film Majewskiego i wiele innych tego rodzaju budowały jednak przez lata powszechne przyzwolenia na postawy nietolerancji i wynikającego z nich niepożądane zachowania” (zobacz Wojciech Otto, „Obrazy niepełnosprawności w polskim filmie”, Poznań 2012, s. 84-85).

Scenariusz: Halina Auderska, Stanisław Kasprzysiak, Janusz Majewski. Zdjęcia: Zygmunt Samosiuk. Scenografia: Andrzej Haliński. Dekoracja wnętrz: Ewa Braun, Maria Osiecka-Kuminek. Kostiumy: Barbara Ptak. Muzyka: Zdzisław Szostak, Bohdan Mazurek. Montaż: Janina Niedźwiecka. Charakteryzacja: Irena Kosecka, Irmina Romanis. Produkcja: Zespół Filmowy Perspektywa.

W rolach głównych: Anna Dymna (dwie role: Barbara Radziwiłłówna; chłopka na Litwie, sobowtór Barbary), Jerzy Zelnik (jako król Zygmunt II August), Aleksandra Śląska (królowa Bona Sforza, matka Zygmunta Augusta), Krzysztof Kolberger (Anonimus), Zdzisław Kozień (król Zygmunt I Stary, ojciec Zygmunta Augusta) i inni.

Zobacz też informacje o serialu z 1980 roku „Królowa Bona” Janusza Majewskiego.

Zobacz: http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=12258

Zobacz fragmenty filmu on-line: https://www.youtube.com/watch?v=421iG2tAKr4

Zobacz film on-line: https://www.cda.pl/video/558230b4

Przeczytaj też książkę  Elżbiety Baniewicz o życiu aktorki Anny Dymnej zatytułowaną „Dymna” z 2014 roku.

I.G.